شیرهای سنگی / شیرهای سنگی نماد قوم بختیاری / آثار سنگی قوم بختیاری
شیرهای سنگی / شیرهای سنگی نماد قوم بختیاری / آثار سنگی قوم بختیاری
آثار سنگی قوم بختیاری خصوصا شیرهای سنگی این قوم که در گویش بختیاری به آن برد شیر میگویند نمادی از رشادت، شجاعت، فروتنی و مردانگی بوده که همواره از کیاست، فرهنگ و اخلاق خوب انسانی در زاگرس بختیاری، با کمال شجاعت پاسبانی کرده و هدفشان اهتمام نام نیک قوم و تبار خود بودهاست. هیبت و شکوه این تندیس، یادآور مردانی است که تاریخ پرفراز و نشیب، قومشان را در قالبی اسطورهای با نام خود زینت داده و روی در دل خاک نهفتهاند. برد شیرها از پهلو، مزین به نقش شمشیر، اسب، تفنگ و تسبیح بوده و بر گرده آنها، مشخصات متوفی نقش میشده است.
هنری لایارد در کتاب ماجراهای اولیه، آوردهاست:
بختیاریها، تندیس و نقش شیر را به روی قبور خوانین و افراد سرشناس نصب یا نقر میکنند، تا خاطره سلحشوری و جنگجویی آنها، برای همیشه زنده بماند.
شیرهای سنگی, آثار سنگی قوم بختیاری, شیرهای سنگی نماد قوم بختیاری, آشنایی با شیرهای سنگی چهارمحال و بختیاری, بردشیر در فرهنگ بختیاری
ویژگیهای برد شیرها
برد شیرها تندیسهایی از جنس سنگ بوده که در گذشته توسط سنگتراشهای ایل بختیاری در ایران در استان چهارمحال و بختیاری و شمال استان خوزستان به شکل شیر تراشیده شده و به نشانهٔ شجاعت، دلاوری و ویژگیهایی همچون هنرمندی در شکار و تیراندازی در جنگ و مهارت در سوارکاری، بر آرامگاهِ بزرگانِ قوم خود قرار میدادند. معمولاً اندازه شیرهای سنگی قرار گرفته شده بر روی قبور بستگی به جایگاه متوفی نزد بازماندگانش داشت. البته شیوهٔ تراش شیرهای سنگی نزد قبایل مختلف بختیاری دارای تفاوتهای جزئی با یکدیگر بوده و شمشیر، خنجر یا گرز از جمله نقشهایی است که بر روی آنها حک میگردد.
شیرنماد بختیاری
شیر به جهتِ خصوصیاتِ بیمانندش در فرهنگِ اقوام مختلف جایگاهی ویژه دارد. معانی سمبلیک شیر در ادبیات ملل گوناگون، بیشتر نماد پیروزی، قدرت، دلاوری، نجابت و نیروی ماورای انسانی بودهاست. بختیاریها با توجه به این مفهوم و معنا، شیر را به عنوان نماد خود پذیرفتهاند.
در نقوش تخت جمشید، جامها، الواح ساسانی و قالیهای شکارگاهی، همهجا شیر در جدال با دلاوران، نقش بستهاست. منشأ شیرهای سنگی و بافتههای منقش به شیر را، میتوان در همان سنتِ دیرین و باستانی جستجو کرد که در فرهنگ ایل بختیاری نیز وجود داشتهاست.
شیر در میان بختیاریها نماد شجاعت است. نماد شیر علاوه بر این تندیسها، در قالی و گلیم و گبههایی که بختیاریها میبافند نیز دیده میشود.
سرزمین شیرهای سنگی
منطقهٔ بختیاری، سرزمین شیرهای سنگی است. این مجسمههای شیر، هنوز در قبرستانهای قدیمی بختیاری دیده میشوند. شهر ایذه در شمال استان خوزستان بزرگترین منبع دسترسی به شیرهای سنگی میباشد. روستای کهباد یک (یا کُه وا ) در قبرستان باستانی خود (شهسوار) بیش از پنجاه شیر سنگی را جای داده است. در گورستانی در “زلقی” واقع در شرق لرستان سنگ قبرهایی با مجسمه شیر ایستاده و غران موسوم به «شیر سنگی » یا به گویش محلی «بردشیر » وجود دارد که تحت حفاظت میراث فرهنگی استان لرستان قرار دارد.
هفشجان
شهر هفشجان در گذشته یکی از مراکزِ مهمِ شیرتراشی بودهاست و اکنون تعدادی از سنگتراشهای قدیمی در هفشجان در قیدِ حیاتند. شیرهایی که در قبرستانهای هفشجان باقیماندهاست از زیباترین و خوشنقشترین شیرهای سنگی محسوب میشوند. قدیمیترین شیرِ سنگی موجود در استان چهار محال و بختیاری مربوط به دوره صفویه است. بنا به گفتهها، شیر سنگی یادگار، دوران ماد هاست.
در ۳ دههٔ گذشته شیرهای سنگیِ بی نظیرِ این قبرستان به غارت رفتهاند. به طوریکه از هزاران شیر سنگی این شهر، تنها تعداد، انگشت شماری باقیماندهاست. پرویز تناولی از معروفترین مجسمه سازانِ ایران کتابی در خصوصِ شیر سنگی به چاپ رساندهاست که شیر سنگیِ هفشجان را از مهمترین نمونههای ایران برشمرده است.
کهنترین شیرهای سنگی در هفشجان
- گورستان و زیارتگاه شهسوار
- قبرستان شهسوار یا گورستان و زیارتگاه شهسوار واقع در روستای کهباد یک در شمال شهرستان ایذه یک منبعی غنی از وجود شیرهای سنگی میباشد.
کهنترین شیرهای سنگی در هفشجان
قدمت
در تاریخ ساختِ تندیسِ شیر، اختلاف نظر است. در هنر ایران، شیر همواره با خورشید به عنوان نماد ملی ایرانیان محسوب میشد، که اشاره به ساکن شدن قدرت در خورشید دارد. این جانور، تقریباً در کلیه تمدنهای خاور نزدیک، به عنوان سمبل قدرت و شجاعت به کار رفتهاست.
قدیمیترین شیر سنگی موجود در استان چهار محال و بختیاری مربوط به دوره صفویه است. بنا به گفتهها شیر سنگی یادگار دوران مادهاست.
